این صفحه اثر پارسا بردبار است و کدلپر با اجازهٔ سازنده و خالق اصلی، آن را با ترجمه فارسی به مناسبت سی‌وپنجمین سالگرد لینوکس منتشر می‌کند.
۲۵ اوت ۱۹۹۱، دانشجویی در هلسینکی از پروژه‌ای شخصی و سرگرمی‌وار خبر داد. امروز لینوکس ستون فقرات بیشتر اینترنت، تمام ابررایانه‌های برتر، میلیاردها گوشی و حتی یک بالگرد روی مریخ است.
از ۱۹۹۱ · آزاد، به معنای واقعی کلمه
سلام به همهٔ کسانی که آن بیرون از minix استفاده می‌کنند؛
دارم روی یک سیستم‌عامل (آزاد) کار می‌کنم (فقط یک سرگرمی است؛ قرار نیست بزرگ و
حرفه‌ای، مثل gnu، بشود) برای رایانه‌های سازگار با 386(486) AT. این پروژه
از آوریل در حال شکل‌گیری است و کم‌کم دارد آماده می‌شود. […]$ dmesg --human --since 1991
بیست‌ویک نقطهٔ عطف مستند از ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۶. هر مدخل به منبعی دست‌اول یا معتبر پیوند دارد: ایمیل اصلی، آرشیو انتشار یا بیانیهٔ مطبوعاتی. ترمینال هم در طول مسیر همراه شماست.
لینوس توروالدزِ ۲۱ساله در گروه comp.os.minix نوشت: «دارم یک سیستم‌عامل آزاد می‌سازم؛ فقط یک سرگرمی است و قرار نیست مثل گنو بزرگ و حرفه‌ای شود؛ برای رایانه‌های سازگار با 386(486) AT.»
منبع: پست اصلی یوزنت (آینهٔ CMU) ←نخستین نسخهٔ کد منبع بی‌سروصدا در ftp.funet.fi منتشر شد. سیستم بالا می‌آمد، bash و gcc را اجرا می‌کرد و فقط از یک دستگاه پشتیبانی می‌کرد: رایانهٔ 386.
منبع: آرشیو تاریخی kernel.org ←توروالدز در نسخهٔ 0.12 مجوز «دریافت پول ممنوع» را با GPL گنو جایگزین کرد؛ تصمیم حقوقی‌ای که شکل‌گیری توزیع‌ها، شرکت‌ها و جامعه‌ای جهانی پیرامون هسته را ممکن کرد.
منبع: RELNOTES-0.12، kernel.org ←ایان مرداک انتشار «Debian Linux Release» را اعلام کرد؛ توزیعی که به‌صورت باز و با مشارکت جامعه ساخته می‌شود. نوادگانش، از اوبونتو و مینت تا Raspberry Pi OS، امروز بخش بزرگی از دنیای لینوکس را شکل می‌دهند.
منبع: تاریخچهٔ پروژهٔ دبیان ←پس از سه سال، لینوکس با ۱۷۶٬۰۰۰ خط کد به نخستین هستهٔ «پایدار» خود رسید؛ نسخه‌ای که در دانشگاه هلسینکی رونمایی شد. پشتیبانی شبکه هم در آن وجود داشت و دیگر نمی‌شد آن را صرفاً یک سرگرمی دانست.
منبع: آرشیو v1.0 در kernel.org ←پس از آنکه توروالدز از علاقه‌اش به پنگوئن‌ها گفت، لری اوینگ با GIMP 0.54 پنگوئنی تپل و خندان کشید. تاکس به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای دنیای نرم‌افزار تبدیل شد.
منبع: تاریخچهٔ تاکس (آینه) ←پشتیبانی از SMP اضافه شد و لینوکس سرانجام توانست هم‌زمان از چند CPU استفاده کند. بارهای کاری سنگینِ سروری و نخستین استقرارهای تجاری بزرگ نیز از همین‌جا آغاز شدند.
منبع: آرشیو v2.0 در kernel.org ←نخستین محیط دسکتاپ آزاد و کامل منتشر شد؛ این‌بار برای کاربران عادی، نه فقط هکرها. GNOME 1.0 هم کمتر از یک سال بعد از راه رسید و لینوکس دسکتاپ جدی‌تر شد.
منبع: اطلاعیهٔ KDE 1.0 ←Red Hat Linux به دو مسیر تقسیم شد: نسخهٔ سازمانی به RHEL تبدیل شد و نسخهٔ جامعه‌محور در قالب Fedora ادامه یافت؛ توزیعی سریع که به میدان آزمایش بسیاری از فناوری‌های لینوکس دسکتاپ تبدیل شد.
منبع: تاریخچهٔ انتشارهای فدورا ←این نسخه هسته‌ای نقطه‌عطف بود: زمان‌بندی بهتر و مقیاس‌پذیری از PDA تا مین‌فریم. لینوکس برای دههٔ پیشِ رو در سرورها آماده شد و کمی بعد، پایش به گوشی‌های اندرویدی هم رسید.
منبع: آرشیو v2.6 در kernel.org ←«لینوکس برای انسان‌ها.» سی‌دی‌های رایگان به سراسر جهان ارسال شدند، چرخهٔ انتشار شش‌ماهه شکل گرفت و توزیعی عرضه شد که دوستان غیرهکرتان هم واقعاً می‌توانستند نصب کنند.
منبع: ایمیل اعلام اوبونتو ←اختلاف بر سر مجوز، ابزار اختصاصی مدیریت نسخهٔ هسته را از دسترس خارج کرد؛ توروالدز ظرف چند هفته ابزار خودش را نوشت. در نخستین commit، آن را «ردیاب محتوای احمق» نامید. گیت بعدها به خانهٔ بخش بزرگی از کدهای جهان تبدیل شد.
منبع: نخستین کامیت گیت ←اتحادیهٔ Open Handset پلتفرم موبایلی مبتنی بر هستهٔ لینوکس را معرفی کرد. این پلتفرم کمتر از یک دهه بعد، لینوکس را به پرکاربردترین هسته در دستگاه‌های مصرفی جهان تبدیل کرد.
منبع: بیانیهٔ مطبوعاتی Open Handset Alliance ←قابلیت بزرگی در کار نبود؛ توروالدز فقط برای گرامی‌داشت دو دهه، شمارهٔ نسخهٔ اصلی را افزایش داد. تا آن زمان هر انتشار هزاران تغییر از صدها شرکت را در خود جای می‌داد.
منبع: آرشیو v3.0 در kernel.org ←تقاضا برای رایانهٔ لینوکسیِ هم‌اندازهٔ کارت اعتباری، صبح روز عرضه وب‌سایت هر دو توزیع‌کننده را از کار انداخت. از آن زمان ده‌ها میلیون دستگاه فروخته شد و نسلی با لینوکس، برنامه‌نویسی و رایانش را تجربه کرد.
منبع: بی‌بی‌سی نیوز، روز عرضه ←شرکتی که روزگاری لینوکس را «سرطان» می‌نامید، حالا رسماً اعلام کرد که آن را روی Azure اجرا می‌کند. WSL نیز در ۲۰۱۶ از راه رسید و امروز خود مایکروسافت نسخه‌های ساخته‌شدهٔ هسته را منتشر می‌کند.
منبع: وبلاگ سرورهای مایکروسافت ←هر ۵۰۰ ابررایانهٔ سریع جهان در آن زمان لینوکس اجرا می‌کردند؛ جایگاه نخستین کاملی که تا امروز حفظ شده است.
منبع: آمار OS در TOP500 ←بالگرد Ingenuity ناسا نخستین پرواز موتوردار روی سیاره‌ای دیگر را انجام داد؛ با لینوکس و نرم‌افزار پرواز متن‌باز روی پردازندهٔ Snapdragon. نخستین پنگوئنِ فرازمینی.
منبع: NASA / JPL ←لینوکس 6.1 پشتیبانی اولیه از Rust را ادغام کرد؛ نخستین زبان پیاده‌سازی جدیدی که پس از سه دهه در کنار C وارد هسته شد.
منبع: LWN: Rust در 6.1 ←وصله‌های PREEMPT_RT سرانجام در لینوکس 6.12 ادغام شدند و تلاشی بیست‌ساله به ثمر رسید. لینوکس معمولی حالا با تضمین‌های زمانی سخت می‌تواند ربات‌ها، سامانه‌های لیزری و خطوط تولید را کنترل کند.
منبع: LWN: بیست سال RT ←از ۱۰٬۰۰۰ خط کد در اتاقی در هلسینکی تا ده‌ها میلیون خط کد که هزاران توسعه‌دهنده نگهداری می‌کنند؛ روی گوشی‌ها، ابرها، خودروها، ابررایانه‌ها و یک بالگرد کوچک در مریخ.
منبع: kernel.org ←توروالدز نام «لینوکس» را کمی خودشیفته‌وار می‌دانست و می‌خواست پروژه را با نام Freax منتشر کند؛ ترکیبی از free، freak و Unix. اما آری لمکه، مدیر ftp.funet.fi، این نام را نپسندید و فایل‌ها را در پوشه‌ای به نام /linux گذاشت. همان نام ماندگار شد.
→ تاریخچهٔ لینوکسچرا پنگوئن؟ توروالدز در باغ‌وحش ملی کانبرا توسط یکی از آن‌ها گاز گرفته شد و شوخی کرد که به «پنگوئنیت» مبتلا شده است؛ بیماری خیالی‌ای که شب‌ها خوابتان نمی‌برد و مدام به پنگوئن فکر می‌کنید. لری اوینگ تاکس را با GIMP کشید و این نماد متولد شد.
→ تاریخچهٔ تاکسنخستین README گیت آن را «the stupid content tracker» می‌نامد و توضیح می‌دهد که git در انگلیسی بریتانیایی به آدم ناخوشایند گفته می‌شود. توروالدز هم شوخی کرده بود که همهٔ پروژه‌هایش را به نام خودش نام‌گذاری می‌کند.
→ نخستین کامیت گیترایانههای پروازی Falcon 9 اسپیس‌ایکس لینوکس اجرا می‌کنند؛ سه رایانه دربارهٔ هر تصمیم در مسیر رسیدن به مدار رأی‌گیری می‌کنند. بالگرد مریخ را هم اضافه کنید: لینوکس بارها از زمین فراتر رفته است.
→ ZDNetمجوز اولیهٔ لینوکس بازتوزیع آن در ازای دریافت پول را ممنوع می‌کرد. تغییر مجوز به GPL همراه با نسخهٔ 0.12 راه را برای کسب‌وکارها، توزیع‌ها و صنعت چندمیلیارددلاری‌ای که بعداً شکل گرفت هموار کرد.
→ یادداشتهای انتشار 0.12از نوامبر ۲۰۱۷ تاکنون، هر ۵۰۰ ابررایانهٔ سریع جهان لینوکس اجرا کرده‌اند؛ رکوردی بی‌نظیر که هیچ سیستم‌عامل دیگری به آن نزدیک نشده است.
→ آمار TOP500
