کدلپر | مستندات | Bash - پردازش متن - استخراج و پردازش متن

پس از جستجو و تبدیل متن، گام بعدی استخراج و پردازش داده‌های ساختاریافته است. ابزارهای cut و awk دو ابزار کلیدی برای این کار هستند. cut یک ابزار ساده برای برش دادن و استخراج ستون‌ها یا فیلدهاست، در حالی که awk یک زبان برنامه‌نویسی کامل برای پردازش داده‌های متنی ساختاریافته است و قدرت بسیار بیشتری دارد.

cut

دستور cut برای برش دادن (Cutting) خطوط متن و استخراج بخش‌های خاصی از آن‌ها استفاده می‌شود. این ابزار بسیار سریع و کارآمد برای استخراج فیلدها از فایل‌های CSV، لاگ‌ها و داده‌های جدولی است.

ساختار کلی:

cut [option] [file...]

گزینه‌های اصلی cut

گزینه	توضیح	مثال
`-c`	استخراج بر اساس کاراکتر (Character)	`cut -c 1-5` (کاراکترهای ۱ تا ۵)
`-f`	استخراج بر اساس فیلد (Field)	`cut -f 1,3` (فیلدهای ۱ و ۳)
`-d`	تعیین جداکننده‌ی فیلدها (Delimiter) (پیش‌فرض: Tab)	`cut -d ',' -f 2` (CSV با جداکننده‌ی کاما)
`-s`	حذف خطوطی که جداکننده ندارند	`cut -s -f 1 data.txt`
`--complement`	استخراج همه‌ی فیلدها به جز فیلدهای مشخص‌شده	`cut --complement -f 2`

۱. استخراج با `-c` (کاراکترها)

مثال‌ها:

استخراج ۵ کاراکتر اول هر خط:

echo "Hello World" | cut -c 1-5
# خروجی: Hello

استخراج کاراکترهای ۳ تا ۷:

echo "Hello World" | cut -c 3-7
# خروجی: llo W

استخراج کاراکترهای ۱، ۳ و ۵:

echo "Hello World" | cut -c 1,3,5
# خروجی: Hlo

استخراج از کاراکتر ۵ تا انتهای خط:
```
echo "Hello World" | cut -c 5-
# خروجی: o World
```
استخراج کاراکترهای ثابت از یک فایل (مثلاً تاریخ و زمان از لاگ):
```
cut -c 1-19 log.txt
```
اگر لاگ‌ها با فرمت YYYY-MM-DD HH:MM:SS شروع شوند، فقط تاریخ و زمان استخراج می‌شود.

۲. استخراج با `-f` و `-d` (فیلدها)

مثال‌ها:

استخراج فیلد اول از یک فایل CSV (با جداکننده‌ی کاما):
```
echo "Ali,30,Tehran" | cut -d ',' -f 1
# خروجی: Ali
```
استخراج فیلدهای ۱ و ۳ از فایل /etc/passwd (جداکننده: :):
```
cut -d ':' -f 1,3 /etc/passwd
# خروجی: root:0, user:1000, ...
```
استخراج فقط نام کاربری از /etc/passwd:
```
cut -d ':' -f 1 /etc/passwd
```

استخراج فیلد دوم تا آخر (با -):

echo "field1:field2:field3:field4" | cut -d ':' -f 2-
# خروجی: field2:field3:field4

استخراج فیلد اول و سوم تا پنجم:
```
cut -d ',' -f 1,3-5 data.csv
```
استفاده از جداکننده‌های چندکاراکتری (با -d فقط یک کاراکتر پشتیبانی می‌شود، اما می‌توان از tr و سپس cut استفاده کرد):
```
echo "field1||field2||field3" | tr -s '|' | cut -d '|' -f 2
# خروجی: field2
```

نمایش همه‌ی فیلدها به جز فیلد دوم (با --complement):

echo "field1:field2:field3" | cut -d ':' --complement -f 2
# خروجی: field1:field3

۳. مثال‌های پیشرفته‌ی cut

استخراج آدرس‌های IP از خروجی ifconfig:
```
ifconfig | grep "inet " | cut -d ' ' -f 10
```
استخراج کدهای وضعیت HTTP از لاگ‌های Nginx (فرض: فرمت لاگ استاندارد):
```
tail -n 100 /var/log/nginx/access.log | cut -d ' ' -f 9
```
(فیلد نهم معمولاً کد وضعیت است)
استخراج اندازه‌ی فایل‌ها از خروجی ls -l:
```
ls -l | cut -d ' ' -f 5
```
(فیلد پنجم معمولاً اندازه است)

awk

دستور awk یک زبان برنامه‌نویسی کامل و قدرتمند برای پردازش متن‌های ساختاریافته است. awk ورودی را خط به خط پردازش می‌کند، هر خط را بر اساس جداکننده‌ای به فیلدهایی تقسیم می‌کند و سپس می‌توانید عملیات‌های مختلفی (محاسبات، شرط‌ها، حلقه‌ها، فرمت‌بندی) روی آن فیلدها انجام دهید.

ساختار کلی:

awk [options] 'pattern { action }' [file...]

pattern: شرطی که مشخص می‌کند کدام خطوط پردازش شوند (اختیاری).
action: دستوراتی که روی خطوط مطابق با pattern اجرا می‌شوند.
اگر pattern وجود نداشته باشد، همه‌ی خطوط پردازش می‌شوند.
اگر action وجود نداشته باشد، به‌طور پیش‌فرض کل خط ($0) چاپ می‌شود.

ساختار ساده:

awk '{ print $1 }' file.txt

این دستور فیلد اول هر خط را چاپ می‌کند.

فیلدها در awk

$0: کل خط (همه‌ی فیلدها)
$1: فیلد اول
$2: فیلد دوم
$NF: آخرین فیلد (NF = Number of Fields)
$(NF-1): یک فیلد قبل از آخرین

مثال‌های پایه‌ی awk

چاپ فیلد اول و سوم از /etc/passwd:
```
awk -F ':' '{ print $1, $3 }' /etc/passwd
```
-F ':' جداکننده‌ی فیلدها را به : تغییر می‌دهد. خروجی: root 0, user 1000, ...
چاپ همه‌ی خطوط (معادل cat):
```
awk '{ print $0 }' file.txt
```
چاپ شماره‌ی خط و فیلد اول:
```
awk '{ print NR, $1 }' file.txt
```
NR شماره‌ی خط فعلی (Number of Records) است.
چاپ تعداد فیلدهای هر خط:
```
awk '{ print NF }' file.txt
```
چاپ فیلد اول و آخرین فیلد:
```
awk '{ print $1, $NF }' file.txt
```
چاپ خطوطی که بیشتر از ۳ فیلد دارند:
```
awk 'NF > 3 { print $0 }' file.txt
```

۱. استفاده از الگوها (Patterns) در awk

الگوها (Patterns) می‌توانند شامل عبارات منظم، مقایسه‌ها و ترکیب آن‌ها باشند.

انواع الگوها:

الگو	توضیح	مثال
`/regex/`	خطوطی که با عبارت منظم مطابقت دارند.	`awk '/error/ { print }'`
`! /regex/`	خطوطی که با عبارت منظم مطابقت ندارند.	`awk '!/^#/ { print }'`
`$field ~ /regex/`	فیلد خاص با عبارت منظم مطابقت دارد.	`awk '$2 ~ /^[0-9]+$/'`
`$field !~ /regex/`	فیلد خاص با عبارت منظم مطابقت ندارد.	`awk '$1 !~ /root/'`
`$field > value`	مقایسه‌ی عددی.	`awk '$3 > 1000'`
`$field == "string"`	مقایسه‌ی رشته‌ای.	`awk '$1 == "root"'`
`BEGIN`	قبل از خواندن اولین خط اجرا می‌شود.	`awk 'BEGIN { print "Start" }'`
`END`	بعد از خواندن آخرین خط اجرا می‌شود.	`awk 'END { print "End" }'`

مثال‌ها:

چاپ خطوط حاوی error:
```
awk '/error/ { print $0 }' log.txt
```
چاپ خطوطی که با # شروع نمی‌شوند (کامنت‌ها را نادیده می‌گیرد):
```
awk '!/^#/ { print $0 }' config.conf
```
چاپ خطوطی که فیلد دوم آن‌ها admin است:
```
awk '$2 == "admin" { print $0 }' users.txt
```
چاپ خطوطی که فیلد سوم آن‌ها بزرگتر از ۱۰۰۰ است:
```
awk '$3 > 1000 { print $0 }' data.txt
```
چاپ خطوطی که فیلد اول با A شروع می‌شود:
```
awk '$1 ~ /^A/ { print $0 }' names.txt
```

۲. متغیرهای داخلی awk

متغیر	توضیح
`NR`	شماره‌ی خط فعلی (Number of Records).
`NF`	تعداد فیلدها در خط فعلی (Number of Fields).
`FS`	جداکننده‌ی فیلدها (Field Separator) - قابل تنظیم با `-F`.
`OFS`	جداکننده‌ی فیلدها در خروجی (Output Field Separator) - پیش‌فرض: فاصله.
`RS`	جداکننده‌ی رکوردها (Record Separator) - پیش‌فرض: خط جدید (`\n`).
`ORS`	جداکننده‌ی رکوردها در خروجی (Output Record Separator) - پیش‌فرض: خط جدید (`\n`).
`FILENAME`	نام فایل ورودی فعلی.
`FNR`	شماره‌ی خط در فایل فعلی (برای چند فایل).

مثال‌ها:

چاپ شماره‌ی خط و کل خط:
```
awk '{ print NR, $0 }' file.txt
```
چاپ تعداد فیلدها و کل خط:
```
awk '{ print NF, $0 }' file.txt
```
تغییر جداکننده‌ی خروجی به , (کاما):
```
awk 'BEGIN { OFS = "," } { print $1, $2, $3 }' data.txt
```

۳. توابع داخلی awk

awk توابع داخلی زیادی دارد. برخی از مهم‌ترین آن‌ها:

تابع	توضیح	مثال
`length($0)`	طول رشته را برمی‌گرداند.	`awk '{ print length($0) }'`
`tolower($1)`	رشته را به حروف کوچک تبدیل می‌کند.	`awk '{ print tolower($1) }'`
`toupper($1)`	رشته را به حروف بزرگ تبدیل می‌کند.	`awk '{ print toupper($1) }'`
`substr($0, start, len)`	زیررشته‌ای از رشته را استخراج می‌کند.	`awk '{ print substr($0, 1, 5) }'`
`gsub(/old/, "new", $1)`	جایگزینی همه‌ی موارد یک الگو در یک فیلد.	`awk '{ gsub(/foo/, "bar", $1); print }'`
`sub(/old/, "new", $1)`	جایگزینی اولین مورد یک الگو در یک فیلد.	`awk '{ sub(/foo/, "bar", $1); print }'`
`split($0, arr, ",")`	رشته را به آرایه‌ای از بخش‌ها تقسیم می‌کند.	`awk '{ split($0, arr, ","); print arr[2] }'`
`int($1)`	تبدیل به عدد صحیح.	`awk '{ print int($1) }'`
`sprintf(fmt, expr)`	فرمت‌بندی رشته (مشابه printf در C).	`awk '{ print sprintf("%.2f", $1) }'`

مثال‌ها:

چاپ طول هر خط:
```
awk '{ print NR, length($0) }' file.txt
```
تبدیل فیلد اول به حروف کوچک:
```
awk '{ print tolower($1) }' names.txt
```
جایگزینی همه‌ی # با -- در خطوط:
```
awk '{ gsub(/#/, "--", $0); print }' file.txt
```
استخراج ۳ کاراکتر اول فیلد دوم:
```
awk '{ print substr($2, 1, 3) }' data.txt
```

۴. ساختارهای کنترلی در awk

awk از ساختارهای کنترلی مشابه زبان C پشتیبانی می‌کند:

if-else:

awk '{ if ($3 > 1000) print "Large:", $0; else print "Small:", $0 }' data.txt

for loop:

awk '{ for (i = 1; i <= NF; i++) print "Field", i, ":", $i }' file.txt

while loop:

awk '{ i = 1; while (i <= NF) { print $i; i++ } }' file.txt

array (آرایه):

awk '{ arr[$1]++ } END { for (key in arr) print key, arr[key] }' file.txt

مثال‌ها:

محاسبه‌ی مجموع فیلد دوم و نمایش آن در END:
```
awk '{ sum += $2 } END { print "Total:", sum }' data.txt
```

محاسبه‌ی میانگین فیلد سوم:

awk '{ sum += $3; count++ } END { print "Average:", sum / count }' data.txt

شمارش تکرار کلمات (Word Count با awk):

awk '{ for (i = 1; i <= NF; i++) count[$i]++ } END { for (word in count) print word, count[word] }' text.txt

۵. فرمت‌بندی خروجی با `printf`

برای فرمت‌بندی دقیق خروجی، از printf استفاده کنید (مشابه زبان C):

awk '{ printf "%-10s %5d %8.2f\n", $1, $2, $3 }' data.txt

مشخصه‌های printf:

مشخصه	توضیح
`%s`	رشته
`%d`	عدد صحیح
`%f`	عدد اعشاری
`%.2f`	عدد اعشاری با ۲ رقم اعشار
`%10s`	رشته با عرض ۱۰ کاراکتر (راست‌چین)
`%-10s`	رشته با عرض ۱۰ کاراکتر (چپ‌چین)

مثال:

awk '{ printf "Name: %-15s Age: %3d City: %s\n", $1, $2, $3 }' data.txt

مقایسه‌ی `cut` و `awk`

ویژگی	`cut`	`awk`
پیچیدگی	ساده و سریع	پیچیده و قدرتمند
پشتیبانی از Regex	خیر (فقط کاراکترها و فیلدها)	بله (کامل)
محاسبات	خیر	بله (جمع، میانگین، ...)
شرط‌ها و حلقه‌ها	خیر	بله (`if`, `for`, `while`)
آرایه‌ها	خیر	بله
قالب‌بندی خروجی	محدود	پیشرفته (`printf`)
تغییر جداکننده	بله (`-d`)	بله (`-F` یا `FS`)
پردازش فیلدها	فقط استخراج	استخراج + محاسبه + تغییر
کاربرد اصلی	استخراج سریع فیلدها	پردازش داده‌های پیچیده

مثال‌های ترکیبی و پیشرفته

پیدا کردن ۵ دستور پرکاربرد از تاریخچه:

history | awk '{ count[$2]++ } END { for (cmd in count) print count[cmd], cmd }' | sort -rn | head -5

محاسبه‌ی مجموع اندازه‌ی فایل‌ها در دایرکتوری:
```
ls -l | awk '{ sum += $5 } END { print "Total size:", sum, "bytes" }'
```

استخراج آدرس‌های IP از یک فایل لاگ:

awk '{ match($0, /[0-9]+\.[0-9]+\.[0-9]+\.[0-9]+/); if (RSTART) print substr($0, RSTART, RLENGTH) }' log.txt

تبدیل فایل CSV به فرمت خاص:

awk -F ',' '{ printf "ID: %s, Name: %s, Age: %d\n", $1, $2, $3 }' data.csv

استخراج خطاهای یک لاگ به همراه تاریخ و زمان:
```
awk '/ERROR/ { print $1, $2, $3, "ERROR occurred" }' log.txt
```
(اگر تاریخ و زمان در فیلدهای اول تا سوم باشند)
گروه‌بندی و شمارش بر اساس یک ستون (مشابه GROUP BY در SQL):
```
awk -F ',' '{ count[$3]++ } END { for (city in count) print city, count[city] }' users.csv
```
تعداد کاربران در هر شهر را محاسبه می‌کند.
فیلتر کردن خطوطی که طول آن‌ها بیشتر از ۵۰ کاراکتر است:
```
awk 'length($0) > 50' file.txt
```

پیدا کردن بزرگترین عدد در یک ستون:

awk '{ if ($1 > max) max = $1 } END { print "Max:", max }' numbers.txt

تغییر جداکننده‌ی یک فایل CSV از کاما به تب:
```
awk 'BEGIN { FS = ","; OFS = "\t" } { $1 = $1; print }' data.csv > data.tsv
```
$1 = $1 باعث می‌شود که awk خط را با OFS جدید بازسازی کند.
استخراج فیلدهای ۱ و ۲ و ترکیب آن‌ها:
```
awk '{ print $1 "-" $2 }' data.txt
```

خلاصه و نکات کلیدی

cut برای استخراج سریع فیلدها یا کاراکترها از داده‌های ساده و ساختاریافته عالی است. زمانی که فقط نیاز به برش و نمایش بخشی از خط دارید، از cut استفاده کنید.
awk یک زبان برنامه‌نویسی کامل برای پردازش داده‌های متنی است. زمانی که نیاز به محاسبات، شرط‌ها، حلقه‌ها، آرایه‌ها و فرمت‌بندی پیچیده دارید، از awk استفاده کنید.
ترکیب grep، sed، cut و awk قدرتی باورنکردنی برای پردازش متن در خط فرمان ایجاد می‌کند. یادگیری و تسلط بر این ابزارها، یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها برای هر کاربر و مدیر لینوکس است.

این محتوا کاملا رایگان توسط تیم کدلپر ترجمه شده و در اختیار شما کاربران عزیز قرار گرفته است، هر گونه کپی برداری برای مقاصد غیر رایگان و بدون ذکر منبع، مورد پیگیری قانونی قرار میگیرد.

ترجمه شده از منبع: منبع مستندات

cut

ساختار کلی:

cut [option] [file...]

گزینه‌های اصلی cut

گزینه	توضیح	مثال
`-c`	استخراج بر اساس کاراکتر (Character)	`cut -c 1-5` (کاراکترهای ۱ تا ۵)
`-f`	استخراج بر اساس فیلد (Field)	`cut -f 1,3` (فیلدهای ۱ و ۳)
`-d`	تعیین جداکننده‌ی فیلدها (Delimiter) (پیش‌فرض: Tab)	`cut -d ',' -f 2` (CSV با جداکننده‌ی کاما)
`-s`	حذف خطوطی که جداکننده ندارند	`cut -s -f 1 data.txt`
`--complement`	استخراج همه‌ی فیلدها به جز فیلدهای مشخص‌شده	`cut --complement -f 2`

۱. استخراج با `-c` (کاراکترها)

مثال‌ها:

استخراج ۵ کاراکتر اول هر خط:

echo "Hello World" | cut -c 1-5
# خروجی: Hello

استخراج کاراکترهای ۳ تا ۷:

echo "Hello World" | cut -c 3-7
# خروجی: llo W

استخراج کاراکترهای ۱، ۳ و ۵:

echo "Hello World" | cut -c 1,3,5
# خروجی: Hlo

استخراج از کاراکتر ۵ تا انتهای خط:
```
echo "Hello World" | cut -c 5-
# خروجی: o World
```
استخراج کاراکترهای ثابت از یک فایل (مثلاً تاریخ و زمان از لاگ):
```
cut -c 1-19 log.txt
```
اگر لاگ‌ها با فرمت YYYY-MM-DD HH:MM:SS شروع شوند، فقط تاریخ و زمان استخراج می‌شود.

۲. استخراج با `-f` و `-d` (فیلدها)

مثال‌ها:

استخراج فیلد اول از یک فایل CSV (با جداکننده‌ی کاما):
```
echo "Ali,30,Tehran" | cut -d ',' -f 1
# خروجی: Ali
```
استخراج فیلدهای ۱ و ۳ از فایل /etc/passwd (جداکننده: :):
```
cut -d ':' -f 1,3 /etc/passwd
# خروجی: root:0, user:1000, ...
```
استخراج فقط نام کاربری از /etc/passwd:
```
cut -d ':' -f 1 /etc/passwd
```

استخراج فیلد دوم تا آخر (با -):

echo "field1:field2:field3:field4" | cut -d ':' -f 2-
# خروجی: field2:field3:field4

استخراج فیلد اول و سوم تا پنجم:
```
cut -d ',' -f 1,3-5 data.csv
```
استفاده از جداکننده‌های چندکاراکتری (با -d فقط یک کاراکتر پشتیبانی می‌شود، اما می‌توان از tr و سپس cut استفاده کرد):
```
echo "field1||field2||field3" | tr -s '|' | cut -d '|' -f 2
# خروجی: field2
```

نمایش همه‌ی فیلدها به جز فیلد دوم (با --complement):

echo "field1:field2:field3" | cut -d ':' --complement -f 2
# خروجی: field1:field3

۳. مثال‌های پیشرفته‌ی cut

استخراج آدرس‌های IP از خروجی ifconfig:
```
ifconfig | grep "inet " | cut -d ' ' -f 10
```
استخراج کدهای وضعیت HTTP از لاگ‌های Nginx (فرض: فرمت لاگ استاندارد):
```
tail -n 100 /var/log/nginx/access.log | cut -d ' ' -f 9
```
(فیلد نهم معمولاً کد وضعیت است)
استخراج اندازه‌ی فایل‌ها از خروجی ls -l:
```
ls -l | cut -d ' ' -f 5
```
(فیلد پنجم معمولاً اندازه است)

awk

ساختار کلی:

awk [options] 'pattern { action }' [file...]

pattern: شرطی که مشخص می‌کند کدام خطوط پردازش شوند (اختیاری).
action: دستوراتی که روی خطوط مطابق با pattern اجرا می‌شوند.
اگر pattern وجود نداشته باشد، همه‌ی خطوط پردازش می‌شوند.
اگر action وجود نداشته باشد، به‌طور پیش‌فرض کل خط ($0) چاپ می‌شود.

ساختار ساده:

awk '{ print $1 }' file.txt

این دستور فیلد اول هر خط را چاپ می‌کند.

فیلدها در awk

$0: کل خط (همه‌ی فیلدها)
$1: فیلد اول
$2: فیلد دوم
$NF: آخرین فیلد (NF = Number of Fields)
$(NF-1): یک فیلد قبل از آخرین

مثال‌های پایه‌ی awk

چاپ فیلد اول و سوم از /etc/passwd:
```
awk -F ':' '{ print $1, $3 }' /etc/passwd
```
-F ':' جداکننده‌ی فیلدها را به : تغییر می‌دهد. خروجی: root 0, user 1000, ...
چاپ همه‌ی خطوط (معادل cat):
```
awk '{ print $0 }' file.txt
```
چاپ شماره‌ی خط و فیلد اول:
```
awk '{ print NR, $1 }' file.txt
```
NR شماره‌ی خط فعلی (Number of Records) است.
چاپ تعداد فیلدهای هر خط:
```
awk '{ print NF }' file.txt
```
چاپ فیلد اول و آخرین فیلد:
```
awk '{ print $1, $NF }' file.txt
```
چاپ خطوطی که بیشتر از ۳ فیلد دارند:
```
awk 'NF > 3 { print $0 }' file.txt
```

۱. استفاده از الگوها (Patterns) در awk

الگوها (Patterns) می‌توانند شامل عبارات منظم، مقایسه‌ها و ترکیب آن‌ها باشند.

انواع الگوها:

الگو	توضیح	مثال
`/regex/`	خطوطی که با عبارت منظم مطابقت دارند.	`awk '/error/ { print }'`
`! /regex/`	خطوطی که با عبارت منظم مطابقت ندارند.	`awk '!/^#/ { print }'`
`$field ~ /regex/`	فیلد خاص با عبارت منظم مطابقت دارد.	`awk '$2 ~ /^[0-9]+$/'`
`$field !~ /regex/`	فیلد خاص با عبارت منظم مطابقت ندارد.	`awk '$1 !~ /root/'`
`$field > value`	مقایسه‌ی عددی.	`awk '$3 > 1000'`
`$field == "string"`	مقایسه‌ی رشته‌ای.	`awk '$1 == "root"'`
`BEGIN`	قبل از خواندن اولین خط اجرا می‌شود.	`awk 'BEGIN { print "Start" }'`
`END`	بعد از خواندن آخرین خط اجرا می‌شود.	`awk 'END { print "End" }'`

مثال‌ها:

چاپ خطوط حاوی error:
```
awk '/error/ { print $0 }' log.txt
```
چاپ خطوطی که با # شروع نمی‌شوند (کامنت‌ها را نادیده می‌گیرد):
```
awk '!/^#/ { print $0 }' config.conf
```
چاپ خطوطی که فیلد دوم آن‌ها admin است:
```
awk '$2 == "admin" { print $0 }' users.txt
```
چاپ خطوطی که فیلد سوم آن‌ها بزرگتر از ۱۰۰۰ است:
```
awk '$3 > 1000 { print $0 }' data.txt
```
چاپ خطوطی که فیلد اول با A شروع می‌شود:
```
awk '$1 ~ /^A/ { print $0 }' names.txt
```

۲. متغیرهای داخلی awk

متغیر	توضیح
`NR`	شماره‌ی خط فعلی (Number of Records).
`NF`	تعداد فیلدها در خط فعلی (Number of Fields).
`FS`	جداکننده‌ی فیلدها (Field Separator) - قابل تنظیم با `-F`.
`OFS`	جداکننده‌ی فیلدها در خروجی (Output Field Separator) - پیش‌فرض: فاصله.
`RS`	جداکننده‌ی رکوردها (Record Separator) - پیش‌فرض: خط جدید (`\n`).
`ORS`	جداکننده‌ی رکوردها در خروجی (Output Record Separator) - پیش‌فرض: خط جدید (`\n`).
`FILENAME`	نام فایل ورودی فعلی.
`FNR`	شماره‌ی خط در فایل فعلی (برای چند فایل).

مثال‌ها:

چاپ شماره‌ی خط و کل خط:
```
awk '{ print NR, $0 }' file.txt
```
چاپ تعداد فیلدها و کل خط:
```
awk '{ print NF, $0 }' file.txt
```
تغییر جداکننده‌ی خروجی به , (کاما):
```
awk 'BEGIN { OFS = "," } { print $1, $2, $3 }' data.txt
```

۳. توابع داخلی awk

awk توابع داخلی زیادی دارد. برخی از مهم‌ترین آن‌ها:

تابع	توضیح	مثال
`length($0)`	طول رشته را برمی‌گرداند.	`awk '{ print length($0) }'`
`tolower($1)`	رشته را به حروف کوچک تبدیل می‌کند.	`awk '{ print tolower($1) }'`
`toupper($1)`	رشته را به حروف بزرگ تبدیل می‌کند.	`awk '{ print toupper($1) }'`
`substr($0, start, len)`	زیررشته‌ای از رشته را استخراج می‌کند.	`awk '{ print substr($0, 1, 5) }'`
`gsub(/old/, "new", $1)`	جایگزینی همه‌ی موارد یک الگو در یک فیلد.	`awk '{ gsub(/foo/, "bar", $1); print }'`
`sub(/old/, "new", $1)`	جایگزینی اولین مورد یک الگو در یک فیلد.	`awk '{ sub(/foo/, "bar", $1); print }'`
`split($0, arr, ",")`	رشته را به آرایه‌ای از بخش‌ها تقسیم می‌کند.	`awk '{ split($0, arr, ","); print arr[2] }'`
`int($1)`	تبدیل به عدد صحیح.	`awk '{ print int($1) }'`
`sprintf(fmt, expr)`	فرمت‌بندی رشته (مشابه printf در C).	`awk '{ print sprintf("%.2f", $1) }'`

مثال‌ها:

چاپ طول هر خط:
```
awk '{ print NR, length($0) }' file.txt
```
تبدیل فیلد اول به حروف کوچک:
```
awk '{ print tolower($1) }' names.txt
```
جایگزینی همه‌ی # با -- در خطوط:
```
awk '{ gsub(/#/, "--", $0); print }' file.txt
```
استخراج ۳ کاراکتر اول فیلد دوم:
```
awk '{ print substr($2, 1, 3) }' data.txt
```

۴. ساختارهای کنترلی در awk

awk از ساختارهای کنترلی مشابه زبان C پشتیبانی می‌کند:

if-else:

awk '{ if ($3 > 1000) print "Large:", $0; else print "Small:", $0 }' data.txt

for loop:

awk '{ for (i = 1; i <= NF; i++) print "Field", i, ":", $i }' file.txt

while loop:

awk '{ i = 1; while (i <= NF) { print $i; i++ } }' file.txt

array (آرایه):

awk '{ arr[$1]++ } END { for (key in arr) print key, arr[key] }' file.txt

مثال‌ها:

محاسبه‌ی مجموع فیلد دوم و نمایش آن در END:
```
awk '{ sum += $2 } END { print "Total:", sum }' data.txt
```

محاسبه‌ی میانگین فیلد سوم:

awk '{ sum += $3; count++ } END { print "Average:", sum / count }' data.txt

شمارش تکرار کلمات (Word Count با awk):

awk '{ for (i = 1; i <= NF; i++) count[$i]++ } END { for (word in count) print word, count[word] }' text.txt

۵. فرمت‌بندی خروجی با `printf`

برای فرمت‌بندی دقیق خروجی، از printf استفاده کنید (مشابه زبان C):

awk '{ printf "%-10s %5d %8.2f\n", $1, $2, $3 }' data.txt

مشخصه‌های printf:

مشخصه	توضیح
`%s`	رشته
`%d`	عدد صحیح
`%f`	عدد اعشاری
`%.2f`	عدد اعشاری با ۲ رقم اعشار
`%10s`	رشته با عرض ۱۰ کاراکتر (راست‌چین)
`%-10s`	رشته با عرض ۱۰ کاراکتر (چپ‌چین)

مثال:

awk '{ printf "Name: %-15s Age: %3d City: %s\n", $1, $2, $3 }' data.txt

مقایسه‌ی `cut` و `awk`

ویژگی	`cut`	`awk`
پیچیدگی	ساده و سریع	پیچیده و قدرتمند
پشتیبانی از Regex	خیر (فقط کاراکترها و فیلدها)	بله (کامل)
محاسبات	خیر	بله (جمع، میانگین، ...)
شرط‌ها و حلقه‌ها	خیر	بله (`if`, `for`, `while`)
آرایه‌ها	خیر	بله
قالب‌بندی خروجی	محدود	پیشرفته (`printf`)
تغییر جداکننده	بله (`-d`)	بله (`-F` یا `FS`)
پردازش فیلدها	فقط استخراج	استخراج + محاسبه + تغییر
کاربرد اصلی	استخراج سریع فیلدها	پردازش داده‌های پیچیده

مثال‌های ترکیبی و پیشرفته

پیدا کردن ۵ دستور پرکاربرد از تاریخچه:

history | awk '{ count[$2]++ } END { for (cmd in count) print count[cmd], cmd }' | sort -rn | head -5

محاسبه‌ی مجموع اندازه‌ی فایل‌ها در دایرکتوری:
```
ls -l | awk '{ sum += $5 } END { print "Total size:", sum, "bytes" }'
```

استخراج آدرس‌های IP از یک فایل لاگ:

awk '{ match($0, /[0-9]+\.[0-9]+\.[0-9]+\.[0-9]+/); if (RSTART) print substr($0, RSTART, RLENGTH) }' log.txt

تبدیل فایل CSV به فرمت خاص:

awk -F ',' '{ printf "ID: %s, Name: %s, Age: %d\n", $1, $2, $3 }' data.csv

استخراج خطاهای یک لاگ به همراه تاریخ و زمان:
```
awk '/ERROR/ { print $1, $2, $3, "ERROR occurred" }' log.txt
```
(اگر تاریخ و زمان در فیلدهای اول تا سوم باشند)
گروه‌بندی و شمارش بر اساس یک ستون (مشابه GROUP BY در SQL):
```
awk -F ',' '{ count[$3]++ } END { for (city in count) print city, count[city] }' users.csv
```
تعداد کاربران در هر شهر را محاسبه می‌کند.
فیلتر کردن خطوطی که طول آن‌ها بیشتر از ۵۰ کاراکتر است:
```
awk 'length($0) > 50' file.txt
```

پیدا کردن بزرگترین عدد در یک ستون:

awk '{ if ($1 > max) max = $1 } END { print "Max:", max }' numbers.txt

تغییر جداکننده‌ی یک فایل CSV از کاما به تب:
```
awk 'BEGIN { FS = ","; OFS = "\t" } { $1 = $1; print }' data.csv > data.tsv
```
$1 = $1 باعث می‌شود که awk خط را با OFS جدید بازسازی کند.
استخراج فیلدهای ۱ و ۲ و ترکیب آن‌ها:
```
awk '{ print $1 "-" $2 }' data.txt
```

خلاصه و نکات کلیدی

cut برای استخراج سریع فیلدها یا کاراکترها از داده‌های ساده و ساختاریافته عالی است. زمانی که فقط نیاز به برش و نمایش بخشی از خط دارید، از cut استفاده کنید.
awk یک زبان برنامه‌نویسی کامل برای پردازش داده‌های متنی است. زمانی که نیاز به محاسبات، شرط‌ها، حلقه‌ها، آرایه‌ها و فرمت‌بندی پیچیده دارید، از awk استفاده کنید.
ترکیب grep، sed، cut و awk قدرتی باورنکردنی برای پردازش متن در خط فرمان ایجاد می‌کند. یادگیری و تسلط بر این ابزارها، یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها برای هر کاربر و مدیر لینوکس است.

ترجمه شده از منبع: منبع مستندات

استخراج و پردازش متن

cut

گزینه‌های اصلی cut

۱. استخراج با -c (کاراکترها)

۲. استخراج با -f و -d (فیلدها)

۳. مثال‌های پیشرفته‌ی cut

awk

فیلدها در awk

مثال‌های پایه‌ی awk

۱. استفاده از الگوها (Patterns) در awk

۲. متغیرهای داخلی awk

۳. توابع داخلی awk

۴. ساختارهای کنترلی در awk

۵. فرمت‌بندی خروجی با printf

مقایسه‌ی cut و awk

مثال‌های ترکیبی و پیشرفته

خلاصه و نکات کلیدی

استخراج و پردازش متن

cut

گزینه‌های اصلی cut

۱. استخراج با -c (کاراکترها)

۲. استخراج با -f و -d (فیلدها)

۳. مثال‌های پیشرفته‌ی cut

awk

فیلدها در awk

مثال‌های پایه‌ی awk

۱. استفاده از الگوها (Patterns) در awk

۲. متغیرهای داخلی awk

۳. توابع داخلی awk

۴. ساختارهای کنترلی در awk

۵. فرمت‌بندی خروجی با printf

مقایسه‌ی cut و awk

مثال‌های ترکیبی و پیشرفته

خلاصه و نکات کلیدی

۱. استخراج با `-c` (کاراکترها)

۲. استخراج با `-f` و `-d` (فیلدها)

۵. فرمت‌بندی خروجی با `printf`

مقایسه‌ی `cut` و `awk`

۱. استخراج با `-c` (کاراکترها)

۲. استخراج با `-f` و `-d` (فیلدها)

۵. فرمت‌بندی خروجی با `printf`

مقایسه‌ی `cut` و `awk`