تاریخچه و اسم مستعار دستورات

کارایی در محیط خط فرمان تا حد زیادی به کاهش تایپ تکراری و دسترسی سریع به دستورات قبلی وابسته است. شل Bash ابزارهای قدرتمندی برای تاریخچه دستورات (Command History) و ایجاد نام‌های مستعار (Aliases) در اختیار شما قرار می‌دهد تا گردش کارتان را سرعت ببخشید و از خطاهای تایپی جلوگیری کنید.

history

دستور history لیستی از دستوراتی که در جلسه فعلی (و جلسات قبلی) تایپ کرده‌اید را نمایش می‌دهد. این تاریخچه در یک فایل ذخیره می‌شود (معمولاً ~/.bash_history) و با بسته شدن ترمینال از بین نمی‌رود.

ساختار کلی:

history [option] [n]

مثال‌ها

1. نمایش کل تاریخچه:

    

   history

   کپی

   خروجی نمونه:

   text

   1  ls
   2  cd /var/log
   3  cat syslog
   4  history

   کپی

2. نمایش ۱۰ دستور آخر:

    

   history 10

   کپی

3. پاک کردن تاریخچه (با گزینه -c):

    

   history -c

   کپی

   تاریخچه جلسه فعلی را پاک می‌کند.

4. حذف یک دستور خاص از تاریخچه (با گزینه -d):

    

   history -d 5

   کپی

   دستور شماره‌ی ۵ را از تاریخچه حذف می‌کند.

5. اجرای مجدد یک دستور از تاریخچه:

    

   !123

   کپی

   دستور شماره‌ی ۱۲۳ را مجدداً اجرا می‌کند.

6. جستجو در تاریخچه با grep:

    

   history | grep "docker"

   کپی

   تمام دستوراتی که شامل کلمه‌ی docker هستند را نمایش می‌دهد.

فایل تاریخچه

• مکان پیش‌فرض: ~/.bash_history

• متغیرهای مرتبط:

  • HISTSIZE: تعداد دستوراتی که در حافظه (جلسه فعلی) نگه داشته می‌شوند.

  • HISTFILESIZE: تعداد دستوراتی که در فایل تاریخچه ذخیره می‌شوند.

echo $HISTSIZE
# خروجی: 1000

History Expansion

History Expansion به شما اجازه می‌دهد که با استفاده از علامت تعجب (!) به دستورات قبلی ارجاع دهید و آن‌ها را مجدداً اجرا کنید یا بخش‌هایی از آن‌ها را در دستور جدید به کار ببرید.

ساختارهای اصلی

مثال‌ها

1. تکرار آخرین دستور:

    

   ls -la
   # ... (خروجی)
   !!
   # ls -la دوباره اجرا می‌شود

   کپی

2. اجرای دستور شماره‌ی ۱۲۳:

    

   !123

   کپی

3. اجرای آخرین دستوری که با docker شروع شده:

    

   !docker
   # اگر آخرین دستور docker ps بوده باشد، اجرا می‌شود

   کپی

4. جایگزینی در آخرین دستور:

    

   echo "hello world"
   # خروجی: hello world
   
   ^hello^hi^
   # معادل: echo "hi world"
   # خروجی: hi world

   کپی

5. استفاده از آرگومان‌های دستور قبلی:

    

   # آرگومان‌های دستور قبلی
   echo !:2     # آرگومان دوم دستور قبلی
   echo !:0     # نام خود دستور
   echo !:*     # تمام آرگومان‌ها
   echo !$     # آخرین آرگومان

   کپی

6. اجرای دستور با افزودن آرگومان جدید:

    

   ls /home
   !:0 /var
   # معادل: ls /var

   کپی

کنترل تاریخچه

برای جلوگیری از ذخیره‌ی برخی دستورات در تاریخچه، می‌توانید از این ترفندها استفاده کنید:

• یک فاصله قبل از دستور: شل دستوراتی که با فاصله شروع می‌شوند را در تاریخچه ذخیره نمی‌کند.

   

   docker login   # این دستور در تاریخچه ذخیره نمی‌شود (چون با فاصله شروع شده)

  کپی

  (این قابلیت باید با shopt -s histappend و HISTCONTROL=ignorespace فعال شود)

• غیرفعال کردن موقت تاریخچه:

   

  set +o history   # غیرفعال کردن
  command          # این دستور ذخیره نمی‌شود
  set -o history   # فعال کردن مجدد

  کپی

alias

دستور alias به شما اجازه می‌دهد که نام‌های مستعار (Alias) برای دستورات طولانی یا پرکاربرد ایجاد کنید. این یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین راه‌ها برای افزایش سرعت کار در خط فرمان است.

ساختار کلی:

alias [name[=value]...]

مثال‌ها

1. ایجاد یک Alias ساده:

    

   alias ll='ls -alF'
   alias la='ls -A'
   alias l='ls -CF'

   کپی

2. Alias برای دستورات با گزینه‌های ثابت:

    

   alias grep='grep --color=auto'
   alias rm='rm -i'
   alias cp='cp -i'
   alias mv='mv -i'

   کپی

   در مثال بالا، rm همیشه با گزینه‌ی -i (درخواست تأیید) اجرا می‌شود.

3. Alias با استفاده از چند دستور (با ; یا &&):

    

   alias update='sudo apt update && sudo apt upgrade'
   alias ll='ls -la && echo "Done"'

   کپی

4. Alias برای دستورات پیچیده:

    

   alias myip='curl -s https://api.ipify.org'
   alias d='docker'
   alias dc='docker-compose'
   alias g='git'

   کپی

5. Alias برای مسیرهای پرکاربرد:

    

   alias projects='cd ~/Projects'
   alias logs='cd /var/log'

   کپی

6. مشاهده‌ی لیست تمام Aliasهای تعریف شده:

    

   alias

   کپی

ذخیره‌سازی دائمی Aliasها

Aliasهایی که در ترمینال تعریف می‌شوند، فقط برای جلسه‌ی فعلی معتبر هستند. برای دائمی کردن آن‌ها، باید آن‌ها را در فایل‌های پیکربندی شل اضافه کنید:

• ~/.bashrc (برای Bash)

• ~/.zshrc (برای Zsh)

• ~/.bash_aliases (یک فایل جداگانه که اغلب از .bashrc فراخوانی می‌شود)

echo "alias ll='ls -alF'" >> ~/.bash_aliases
source ~/.bashrc   # برای اعمال تغییرات در جلسه‌ی فعلی

unalias

دستور unalias برای حذف یک Alias استفاده می‌شود.

ساختار کلی:

unalias [-a] [name...]

مثال‌ها

1. حذف یک Alias خاص:

    

   unalias ll

   کپی

   دیگر نمی‌توانید از ll استفاده کنید (مگر اینکه دوباره تعریفش کنید).

2. حذف یک Alias به‌طور موقت (برای یک بار استفاده):

    

   \ll

   کپی

   استفاده از بک‌اسلش (\) قبل از نام Alias، آن را برای یک بار اجرا غیرفعال می‌کند و دستور اصلی اجرا می‌شود.

3. حذف همه‌ی Aliasها (با گزینه -a):

    

   unalias -a

   کپی

   تمام Aliasهای تعریف شده را حذف می‌کند.

غیرفعال کردن موقت Alias در حین اجرا

اگر می‌خواهید یک دستور را بدون اعمال Alias اجرا کنید، راه‌های مختلفی وجود دارد:

1. استفاده از بک‌اسلش قبل از دستور:

    

   \rm myfile.txt

   کپی

   rm اصلی اجرا می‌شود، نه Alias آن.

2. استفاده از نقل‌قول:

    

   "rm" myfile.txt
   'rm' myfile.txt

   کپی

3. استفاده از مسیر کامل:

    

   /usr/bin/rm myfile.txt

   کپی

4. استفاده از command:

    

   command rm myfile.txt

   کپی

Reusing Previous Commands

علاوه بر history و !، راه‌های دیگری نیز برای دسترسی سریع به دستورات قبلی وجود دارد:

۱. کلیدهای جهت‌نما (Arrow Keys)

• کلید بالا (↑): آخرین دستور را در خط فرمان قرار می‌دهد. هر بار زدن، یک دستور قدیمی‌تر را نشان می‌دهد.

• کلید پایین (↓): برعکس کلید بالا عمل می‌کند و دستورات جدیدتر را نشان می‌دهد.

۲. جستجوی معکوس در تاریخچه (Reverse-i-search)

با فشردن کلیدهای Ctrl+R، می‌توانید یک جستجوی تعاملی در تاریخچه انجام دهید. با تایپ کردن، شل به دنبال دستوری می‌گردد که شامل متن تایپ شده باشد.

• مراحل:

  1. Ctrl+R را فشار دهید.

  2. شروع به تایپ بخشی از دستور کنید.

  3. شل آخرین دستور مطابق با آن را نمایش می‌دهد.

  4. برای انتخاب و اجرا، Enter را فشار دهید.

  5. برای ویرایش دستور پیدا شده، کلیدهای جهت‌نما را بزنید.

  6. برای لغو جستجو، Ctrl+G یا Ctrl+C را فشار دهید.

(reverse-i-search)`dock': docker ps -a

۳. کلیدهای ترکیبی

۴. استفاده از !$ و !^

مثال‌های پیشرفته

1. ایجاد یک دایرکتوری و بلافاصله رفتن به آن:

    

   mkdir project
   cd !$
   # معادل: cd project

   کپی

2. جایگزینی یک فایل در دستور قبلی:

    

   cat file1.txt
   less !:1
   # معادل: less file1.txt

   کپی

3. تغییر پسوند فایل در دستور قبلی:

    

   convert image.png image.jpg
   # حالا می‌خواهیم دستور را با یک فایل دیگر اجرا کنیم
   !:0 !:1 !:2:s/jpg/png/
   # معادل: convert image.png image.png (اما این کار عاقلانه نیست!)

   کپی

4. پیدا کردن و اجرای آخرین دستور با یک کلمه‌ی کلیدی:

    

   !?error?
   # آخرین دستوری که شامل "error" است را اجرا می‌کند

   کپی

خلاصه و نکات کلیدی

نکات پیشرفته

1. تاریخچه‌ی اشتراکی بین ترمینال‌ها:

    

   shopt -s histappend   # تاریخچه را به فایل اضافه کن، نه بازنویسی
   PROMPT_COMMAND="history -a; history -c; history -r; $PROMPT_COMMAND"

   کپی

   این تنظیمات باعث می‌شود که تاریخچه بین چند ترمینال باز به‌روز باشد.

2. نادیده گرفتن دستورات تکراری در تاریخچه:

    

   export HISTCONTROL=ignoredups   # دستورات تکراری را ذخیره نکن
   export HISTCONTROL=ignorespace  # دستورات با فاصله را ذخیره نکن
   export HISTCONTROL=ignoreboth   # ترکیب هر دو

   کپی

3. افزایش ظرفیت تاریخچه:

    

   export HISTSIZE=5000
   export HISTFILESIZE=10000

   کپی

4. ذخیره‌ی تاریخچه با timestamp:

    

   export HISTTIMEFORMAT="%F %T "   # تاریخچه با زمان ذخیره شود
   history
   # خروجی:
   # 1  2024-07-27 10:30:15 ls
   # 2  2024-07-27 10:30:18 cd /var/log

   کپی

5. تاریخچه‌ی دستورات با اجرای زمان‌دار (با ts):

    

   history | ts "[%Y-%m-%d %H:%M:%S]"

   کپی