مدیریت فایل ها و دایرکتوری ها

pwd (Print Working Directory)

دستور pwd یکی از ابتدایی‌ترین و پرکاربردترین دستورات در محیط خط فرمان است. وظیفه‌ی آن، چاپ مسیر کامل دایرکتوری کاری فعلی (Current Working Directory) است. به عبارت دیگر، به شما می‌گوید در حال حاضر در کجای ساختار دایرکتوری سیستم قرار دارید.

pwd

خروجی نمونه:

/home/username/projects

این دستور زمانی بسیار مفید است که مسیر خود را در یک درخت دایرکتوری عمیق گم کرده‌اید یا می‌خواهید از مسیر فعلی در یک اسکریپت استفاده کنید.

نکته حرفه‌ای: دستور pwd دو گزینه‌ی مفید نیز دارد: -P (Physical) که مسیر را بدون در نظر گرفتن لینک‌های سمبلیک (Symbolic Links) نشان می‌دهد و -L (Logical) که مسیر حاوی لینک سمبلیک را نشان می‌دهد. در صورت عدم استفاده از گزینه، به‌طور پیش‌فرض از -P استفاده می‌شود.

ls (List Directory Contents)

دستور ls برای فهرست‌کردن محتویات یک دایرکتوری استفاده می‌شود. این دستور پرچم‌های بسیار زیادی دارد که به شما امکان می‌دهد خروجی را به هر شکلی که نیاز دارید، سفارشی کنید. اگر بدون آرگومان اجرا شود، محتویات دایرکتوری فعلی را نمایش می‌دهد.

ساختار کلی:

ls [option] [file/directory]

مثال‌های پرکاربرد

مثال خروجی ls -l:

-rw-r--r-- 1 user group 1024 Jul 25 10:30 myfile.txt
drwxr-xr-x 2 user group 4096 Jul 25 10:31 myfolder

cd (Change Directory)

دستور cd برای تغییر دایرکتوری کاری فعلی به دایرکتوری دیگری استفاده می‌شود. این دستور یکی از توکارهای (Built-in) خودِ شل است، نه یک برنامه‌ی خارجی.

ساختار کلی:

cd [directory]

موارد استفاده

1. رفتن به یک دایرکتوری خاص با مسیر مطلق:

   cd /var/log

   کپی

2. رفتن به یک دایرکتوری با مسیر نسبی:

   cd Documents/projects  # از دایرکتوری فعلی به زیرشاخه‌ی Documents می‌رویم

   کپی

3. رفتن به دایرکتوری خانه (Home Directory):

   cd ~
   # یا
   cd

   کپی

   اگر هیچ آرگومانی به cd داده نشود، به‌طور پیش‌فرض شما را به دایرکتوری خانه می‌برد. این رفتار به متغیر محیطی HOME وابسته است.

4. رفتن به دایرکتوری قبلی:

   cd -

   کپی

   این دستور شما را به دایرکتوری قبلی (که در متغیر OLDPWD ذخیره شده است) برمی‌گرداند و مسیر آن را نیز چاپ می‌کند.

5. رفتن به دایرکتوری والد (یک سطح بالا):

   cd ..

   کپی

نکته: دستور cd یک دستور توکار (Built-in) است، بنابراین برای دیدن مستندات آن باید به مستندات خود شل (مثل Bash) مراجعه کنید، نه man های معمول.

mkdir (Make Directory)

از دستور mkdir برای ساخت دایرکتوری‌های جدید استفاده می‌شود.

ساختار کلی:

mkdir [option] directory_name...

مثال‌ها

1. ساخت یک دایرکتوری ساده:

   mkdir new_folder

   کپی

2. ساخت چند دایرکتوری به‌صورت همزمان:

   mkdir dir1 dir2 dir3

   کپی

3. ساخت یک مسیر کامل با زیرشاخه‌های تو در تو (با گزینه -p):
   گزینه‌ی -p یا --parents به mkdir می‌گوید که اگر دایرکتوری‌های میانی وجود ندارند، آن‌ها را نیز بسازد و در صورت وجود، خطا ندهد.

   mkdir -p projects/2024/reports

   کپی

   این دستور، دایرکتوری projects را می‌سازد، سپس 2024 را درون آن و سپس reports را درون 2024 ایجاد می‌کند.

4. ساخت دایرکتوری با مجوزهای خاص (با گزینه -m):
   با این گزینه می‌توانید سطح دسترسی (Permission) دایرکتوری را هنگام ساخت تعیین کنید.

   mkdir -m 700 private_folder

   کپی

5. نمایش پیام برای هر دایرکتوری ساخته‌شده (با گزینه -v):

   mkdir -v new_folder
   # خروجی: mkdir: created directory 'new_folder'

   کپی

touch

دستور touch دو کاربرد اصلی دارد: به‌روزرسانی زمان دسترسی و زمان تغییر یک فایل و ایجاد یک فایل خالی جدید در صورتی که فایل وجود نداشته باشد.

ساختار کلی:

touch [option] file...

مثال‌ها

1. ایجاد یک فایل خالی جدید:

   touch myfile.txt

   کپی

   اگر myfile.txt وجود نداشته باشد، یک فایل خالی با همین نام ایجاد می‌کند.

2. ایجاد چند فایل خالی:

   touch file1.txt file2.txt file3.txt

   کپی

3. به‌روزرسانی زمان تغییر فایل به زمان فعلی:
   اگر فایل از قبل وجود داشته باشد، touch زمان دسترسی (Access Time) و زمان تغییر (Modification Time) آن را به زمان فعلی به‌روز می‌کند.

4. تنها تغییر زمان دسترسی (با گزینه -a):

   touch -a myfile.txt

   کپی

5. تنها تغییر زمان تغییر محتوا (با گزینه -m):

   touch -m myfile.txt

   کپی

6. تنظیم یک زمان خاص (با گزینه -t):

   touch -t 202401151030.00 myfile.txt
   # زمان را به ۱۵ ژانویه ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۰:۰۰ تنظیم می‌کند

   کپی

7. استفاده از یک تاریخ قابل خواندن (با گزینه -d):

   touch -d "yesterday" myfile.txt
   touch -d "2 weeks ago" myfile.txt

   کپی

8. کپی کردن زمان از یک فایل دیگر (با گزینه -r):

   touch -r reference.txt myfile.txt

   کپی

نکته مهم: برای ایجاد فایل با touch، باید در دایرکتوری مربوطه مجوز نوشتن (Write Permission) داشته باشید.

cp (Copy)

دستور cp برای کپی کردن فایل‌ها و دایرکتوری‌ها از یک مکان به مکان دیگر استفاده می‌شود.

ساختار کلی:

cp [option] source destination
cp [option] source... directory

حالت‌های مختلف

1. کپی یک فایل در همان دایرکتوری با نامی جدید:

   cp original.txt copy.txt

   کپی

2. کپی یک فایل به یک دایرکتوری دیگر (با حفظ نام):

   cp myfile.txt /home/user/backup/

   کپی

3. کپی یک فایل به دایرکتوری دیگر با نامی جدید:

   cp myfile.txt /home/user/backup/newfile.txt

   کپی

4. کپی بازگشتی یک دایرکتوری (با گزینه -r یا -R):
   برای کپی کردن کل محتویات یک دایرکتوری به همراه زیرشاخه‌هایش، از گزینه‌ی -r (Recursive) استفاده می‌شود.

   cp -r /source/folder /destination/

   کپی

5. کپی با حفظ ویژگی‌ها (با گزینه -p):
   برای حفظ مجوزها، مالکیت و زمان‌های فایل در هنگام کپی.

   cp -p important_file.txt /backup/

   کپی

6. کپی با حالت بایگانی (با گزینه -a):
   این گزینه معادل -dR --preserve=all است و برای کپی کامل یک دایرکتوری با تمام ویژگی‌ها و لینک‌ها استفاده می‌شود.

   cp -a /source /destination

   کپی

7. کپی با تأیید قبل از بازنویسی (با گزینه -i):
   اگر فایل مقصد از قبل وجود داشته باشد، cp از شما می‌پرسد که آیا می‌خواهید آن را بازنویسی کنید یا خیر.

   cp -i myfile.txt /destination/

   کپی

8. کپی با بازنویسی اجباری (با گزینه -f):
   اگر فایل مقصد قابل نوشتن نباشد، آن را حذف کرده و دوباره تلاش می‌کند.

   cp -f myfile.txt /destination/

   کپی

mv (Move)

دستور mv برای انتقال (یا تغییر نام) فایل‌ها و دایرکتوری‌ها استفاده می‌شود.

ساختار کلی:

mv [option] source destination
mv [option] source... directory

مثال‌ها

1. تغییر نام یک فایل:

   mv oldname.txt newname.txt

   کپی

2. انتقال یک فایل به دایرکتوری دیگر:

   mv myfile.txt /home/user/Documents/

   کپی

3. انتقال یک دایرکتوری به دایرکتوری دیگر:

   mv myfolder /home/user/backup/

   کپی

4. انتقال چند فایل به یک دایرکتوری:

   mv file1.txt file2.txt file3.txt /destination/

   کپی

5. انتقال با تأیید قبل از بازنویسی (با گزینه -i):
   مانند cp -i عمل می‌کند و قبل از بازنویسی از شما تأیید می‌گیرد.

   mv -i myfile.txt /destination/

   کپی

6. انتقال اجباری بدون تأیید (با گزینه -f):
   قبل از بازنویسی هیچ سوالی نمی‌پرسد.

   mv -f myfile.txt /destination/

   کپی

7. انتقال فقط در صورتی که فایل مقصد قدیمی‌تر باشد (با گزینه -u):

   mv -u myfile.txt /destination/

   کپی

rm (Remove)

دستور rm برای حذف (پاک کردن) فایل‌ها و دایرکتوری‌ها استفاده می‌شود. این یکی از قدرتمندترین و در عین حال خطرناک‌ترین دستورات است، زیرا فایل‌ها را به‌طور دائم حذف می‌کند و به سطل زباله نمی‌فرستد.

ساختار کلی:

rm [option] file...

مثال‌ها

1. حذف یک فایل:

   rm myfile.txt

   کپی

2. حذف چند فایل:

   rm file1.txt file2.txt file3.txt

   کپی

3. حذف یک دایرکتوری خالی (با گزینه -d):

   rm -d empty_folder

   کپی

4. حذف بازگشتی یک دایرکتوری و تمام محتویات آن (با گزینه -r یا -R):
   برای حذف یک دایرکتوری به همراه همه‌ی فایل‌ها و زیرشاخه‌های داخل آن، از گزینه‌ی -r (Recursive) استفاده می‌شود

   rm -r myfolder/

   کپی

5. حذف اجباری بدون هیچ پرسشی (با گزینه -f):
   این گزینه خطاهای مربوط به فایل‌های ناموجود را نادیده می‌گیرد و هرگز سوالی نمی‌پرسد. برای حذف دایرکتوری‌های محافظت‌شده با -r و -f ترکیب می‌شود.

   rm -rf myfolder/

   کپی

6. حذف با تأیید قبل از هر حذف (با گزینه -i):
   قبل از حذف هر فایل، از کاربر تأیید می‌گیرد.

   rm -i myfile.txt

   کپی

7. حذف با یک بار تأیید برای بیش از ۳ فایل (با گزینه -I):
   یک بار سوال می‌پرسد و اگر بیش از ۳ فایل یا از گزینه‌ی -r استفاده شده باشد، کل عملیات را تأیید می‌کند. این گزینه از -i کمتر مزاحم است.

   rm -I *.txt

   کپی

هشدار امنیتی: دستور rm -rf / یکی از معروف‌ترین دستورات مخرب است که می‌تواند کل سیستم‌عامل شما را پاک کند. خوشبختانه، نسخه‌های جدید rm با گزینه‌ی --preserve-root از این کار جلوگیری می‌کنند.

مسیرهای Absolute و Relative

برای کار با فایل‌ها و دایرکتوری‌ها، درک دو نوع مسیر ضروری است: مسیر مطلق (Absolute Path) و مسیر نسبی (Relative Path). این مفاهیم به سیستم‌عامل می‌گویند که یک فایل یا دایرکتوری دقیقاً در کجای ساختار درختی قرار دارد.

• ریشه (Root): بالاترین سطح در ساختار دایرکتوری لینوکس که با یک اسلش (/) نشان داده می‌شود. همه چیز از این نقطه شروع می‌شود.

• مسیر مطلق: مسیری است که از ریشه (/) شروع می‌شود و مسیر کامل و بدون ابهام یک فایل یا دایرکتوری را مشخص می‌کند. این مسیر مستقل از دایرکتوری فعلی شماست و همیشه یکسان است.

  /home/username/Documents/report.pdf

  کپی

• مسیر نسبی: مسیری است که از دایرکتوری فعلی (Current Directory) شروع می‌شود. این مسیر به موقعیت فعلی شما بستگی دارد. اگر در دایرکتوری /home/username باشید، مسیر نسبی Documents/report.pdf به فایل /home/username/Documents/report.pdf اشاره می‌کند.

  Documents/report.pdf

  کپی

Home Directory

دایرکتوری خانه (Home Directory) دایرکتوری شخصی هر کاربر در سیستم‌عامل‌های لینوکس و یونیکس است. این جایی است که کاربر می‌تواند فایل‌های شخصی، تنظیمات و اسناد خود را ذخیره کند.

• به‌طور معمول، دایرکتوری خانه در مسیر /home/username قرار دارد. برای مثال، کاربری با نام alice دارای دایرکتوری خانه‌ی /home/alice است.

• کاربر ریشه (Root) دایرکتوری خانه‌ی جداگانه‌ای در /root دارد.

~ (Tilde)

علامت تیلدا (~) یک میانبر در شل است که به دایرکتوری خانه‌ی کاربر فعلی اشاره می‌کند.

• cd ~ به معنای «به دایرکتوری خانه‌ی من برو» است و معادل cd /home/username می‌باشد.

• ~/Documents به مسیر /home/username/Documents اشاره می‌کند.

• ~otheruser به دایرکتوری خانه‌ی کاربر otheruser اشاره می‌کند (در صورت وجود مجوز).

. و .. (Dot و Dot-Dot)

در هر دایرکتوری لینوکس، دو ورودی مخفی وجود دارند که برای اشاره به خود دایرکتوری و دایرکتوری والد (Parent) آن استفاده می‌شوند.

• . (یک نقطه): اشاره به همان دایرکتوری فعلی دارد.

• .. (دو نقطه): اشاره به دایرکتوری والد (یک سطح بالاتر) دارد.

کاربردها

1. اجرای یک فایل در دایرکتوری فعلی:

   ./script.sh

   کپی

   این دستور یک فایل اسکریپت به نام script.sh را که در دایرکتوری فعلی قرار دارد، اجرا می‌کند.

2. رفتن به دایرکتوری والد:

   cd ..

   کپی

   شما را یک سطح به بالا می‌برد.

3. رفتن به دو سطح بالاتر:

   cd ../..

   کپی

4. کپی کردن فایل از دایرکتوری والد به دایرکتوری فعلی:

   cp ../file.txt .

   کپی

   فایل file.txt را از دایرکتوری والد به دایرکتوری فعلی کپی می‌کند. نقطه‌ی انتهایی (.) به عنوان مقصد، به خودِ دایرکتوری فعلی اشاره دارد.

5. فهرست‌کردن محتویات دایرکتوری والد:

   ls .

   کپی