Bun vs Deno vs Node.js: کدوم رو انتخاب کنیم

هر سه‌ی این‌ها یه runtime کامل جاوااسکریپت/تایپ‌اسکریپت هستن؛ یعنی هر کدوم می‌تونه کد سمت سرور رو اجرا کنه، پکیج نصب کنه، و پروژه رو build کنه. تفاوتشون تو فلسفه‌ی طراحی، عملکرد، و چیزیه که هر کدوم به‌صورت پیش‌فرض بهت می‌دن. تو این مقاله این سه تا رو کنار هم می‌ذاریم تا ببینیم کدوم برای چه نوع پروژه‌ای منطقی‌تره.

Node.js: استاندارد جا‌افتاده

Node.js از سال ۲۰۰۹ وجود داره و به همراه npm (package manager پیش‌فرضش) میاد. مزیت اصلیش، بلوغ و اکوسیستمشه: تقریباً هر کتابخونه‌ای که فکرش رو بکنی رو npm داره، مستندات و Stack Overflow پر از جواب برای هر مشکلیه، و تقریباً هر سرویس هاستینگ و CI/CD ای ازش پشتیبانی می‌کنه.

نقطه‌ضعفش هم دقیقاً از همین قدمت میاد. Node.js از پایه برای جاوااسکریپت طراحی شده و پشتیبانی از TypeScript نیاز به یه مرحله‌ی جدا برای compile داره (با ts-node یا tsc). npm هم به‌خاطر معماری قدیمیش (پوشه‌ی node_modules تودرتو) نسبت به جایگزین‌های جدیدتر کندتره، هرچند نسخه‌های اخیرش (با فلگ workspace و lockfile بهتر) این فاصله رو کم کرده.

# نصب و اجرا با npm
npm init -y
npm install express
node index.js

Bun: تمرکز روی سرعت

Bun یه runtime کاملاً جدیده که با Zig نوشته شده و از موتور JavaScriptCore (همون موتور Safari) استفاده می‌کنه، نه V8 که تو Node و Deno استفاده می‌شه. هدف اصلیش سرعته: هم سرعت اجرای کد، هم سرعت نصب پکیج‌ها، که تو خیلی از benchmark ها به‌طور محسوسی از npm و yarn سریع‌تره.

نکته‌ی جذاب Bun اینه که TypeScript رو به‌صورت native پشتیبانی می‌کنه، بدون نیاز به هیچ compile جداگانه‌ای:

# اجرای مستقیم یه فایل تایپ‌اسکریپت
bun run index.ts

# نصب پکیج، خیلی سریع‌تر از npm
bun install express

یه مزیت دیگه‌ی Bun اینه که به‌جای اینکه فقط یه runtime باشه، package manager، bundler، و test runner رو هم داخل خودش داره؛ یعنی برای خیلی از پروژه‌ها دیگه نیازی به ابزارهای جدا مثل webpack یا Jest نداری. نقطه‌ضعف اصلیش هم اینه که هنوز نسبتاً جوونه (اولین نسخه‌ی ۱.۰ اواخر ۲۰۲۳ اومد بیرون)، پس ممکنه بعضی پکیج‌های npm که به رفتارهای خیلی خاص Node.js وابسته‌ن، روش درست کار نکنن.

Deno: امنیت و سازگاری با استانداردهای وب

Deno رو همون کسی ساخته که اصلاً Node.js رو ساخته بود (Ryan Dahl)، با هدف رفع کردن چیزهایی که خودش بعداً تو طراحی Node.js مشکل می‌دید. دو تا ویژگی Deno رو از بقیه متمایز می‌کنه:

مدل امنیتی sandbox: بر خلاف Node که به‌صورت پیش‌فرض دسترسی کامل به فایل‌سیستم، شبکه، و متغیرهای محیطی داره، Deno به‌صورت پیش‌فرض هیچ‌کدوم از این‌ها رو نداره. باید صراحتاً اجازه بدی:

# اجرای یه اسکریپت با دسترسی محدود به فایل‌سیستم و شبکه
deno run --allow-read --allow-net server.ts

این مدل خصوصاً وقتی داری کد third-party رو اجرا می‌کنی، امنیت بیشتری می‌ده؛ یه پکیج مخرب نمی‌تونه بی‌اجازه به شبکه یا فایل‌سیستمت دسترسی پیدا کنه.

پشتیبانی native از TypeScript و ES module: Deno هم مثل Bun نیازی به مرحله‌ی جدا برای TypeScript نداره، و به‌جای node_modules، از import مستقیم URL یا specifier های npm پشتیبانی می‌کنه، شبیه به چیزی که تو مرورگر می‌بینی.

نقطه‌ضعف Deno نسبت به Bun و Node، اکوسیستم کوچیک‌تره؛ هرچند تو نسخه‌های اخیر سازگاری خوبی با npm پیدا کرده، ولی هنوز بعضی پکیج‌ها یا ابزارهای خیلی وابسته به Node API ممکنه بدون تنظیم اضافه درست کار نکنن.

جدول مقایسه‌ی سریع

کدوم رو انتخاب کنیم

اگه داری یه پروژه‌ی production می‌سازی که قراره رو زیرساخت‌های موجود deploy بشه، یا تیمت از قبل با Node راحته، همچنان Node.js امن‌ترین انتخابه؛ اکوسیستمش از همه بالغ‌تره و احتمال برخورد با مشکلات سازگاری خیلی کمتره.

اگه سرعت (چه سرعت توسعه، چه سرعت اجرا) برات اولویته و می‌خوای بدون درگیر شدن با تنظیمات اضافه مستقیم TypeScript بنویسی، Bun گزینه‌ی جذابیه، مخصوصاً برای پروژه‌های جدید یا اسکریپت‌ها و ابزارهای داخلی که وابستگی سنگینی به پکیج‌های خیلی خاص ندارن.

اگه امنیت برات اولویت بالایی داره (مثلاً داری کد نامعتمد یا third-party اجرا می‌کنی)، یا می‌خوای کدی بنویسی که تا حد امکان به استانداردهای وب نزدیک باشه، Deno انتخاب منطقی‌تریه.

در نهایت، هر سه‌شون فعال توسعه داده می‌شن و هیچ‌کدوم انتخاب اشتباهی نیست؛ سؤال واقعی اینه که پروژه‌ت به چه چیزی بیشتر نیاز داره: بلوغ و سازگاری، سرعت خام، یا امنیت و استانداردهای مدرن.